Ноември носи пократки денови, постудени утра и сè помалку сончева светлина. За многумина тоа значи дека станува потешко да се станува од кревет, енергијата побрзо се троши, а желбата за дружење и секојдневни активности постепено се намалува.
Иако ваквите промени често ги припишуваме на времето и есенскиот замор, кај некои луѓе тие можат да бидат знак на сезонско афективно растројство, познато и како сезонска депресија.
Според американскиот Национален институт за ментално здравје (НИМХ), станува збор за форма на депресија што се повторува во одреден период од годината. Најчесто започнува во доцна есен или на почетокот на зимата, а симптомите постепено се повлекуваат со доаѓањето на пролетта.
Зошто пократките денови влијаат врз расположението?
Научниците сè уште не ги имаат утврдено сите причини за сезонската депресија, но истражувањата укажуваат на поврзаност со намалената изложеност на дневна светлина.
Сончевата светлина има важна улога во регулирањето на биолошкиот часовник, кој му помага на организмот да го усогласи циклусот на спиење и будност.
Кога деновите стануваат пократки, кај чувствителните луѓе може да дојде до нарушување на овој ритам.
Научниците ги проучуваат и промените во серотонинот, невротрансмитер поврзан со расположението, како и мелатонинот, хормон што учествува во регулирањето на сонот.
Сепак, сезонската депресија не може да се објасни само со еден хормон или со недостаток на сончева светлина. Станува збор за состојба во која се испреплетуваат повеќе биолошки и психолошки фактори.
Кои симптоми не треба да ги игнорирате?
Еден од најкарактеристичните знаци на зимскиот облик на сезонска депресија е зголемената потреба за спиење. Некои луѓе спијат повеќе од вообичаено, но и покрај тоа се будат уморни.
Може да се појави и засилена желба за храна, особено за слатки и производи богати со јаглехидрати, како и зголемување на телесната тежина.
Но, промените не се само физички.
Човек може да почувствува дека активностите што порано му носеле задоволство повеќе не го радуваат. Дружењето станува напорно, концентрацијата ослабува, а секојдневните обврски бараат многу повеќе напор.
Кај некои луѓе се јавуваат и раздразливост, чувство на безнадежност или повлекување од блиските.
Важно е да се нагласи дека не секој есенски замор претставува сезонска депресија. За поставување дијагноза, лекарот го разгледува интензитетот на симптомите, нивното влијание врз секојдневниот живот и дали се повторуваат во ист период во повеќе години.
Четири навики што можат да помогнат во студените месеци
1. Искористете ја дневната светлина. Обидете се секој ден да поминете извесно време надвор, особено во светлиот дел од денот. Дури и кога времето е облачно, престојот на отворено може да биде корисен за одржување на дневната рутина.
2. Движете се редовно. Пешачењето, лесните вежби или друга физичка активност што ви одговара може да придонесат за подобро расположение и поквалитетен сон.
3. Одржувајте стабилен распоред за спиење. Обидете се да легнувате и да станувате во приближно исто време. Избегнувајте долго користење телефон непосредно пред спиење.
4. Не се изолирајте. Иако понекогаш ви се чини дека немате енергија за разговор или средба, одржувањето контакт со блиските може да помогне да не се продлабочи чувството на осаменост.
Овие навики можат да бидат корисни за општата благосостојба, но не се замена за лекување на депресија.
Кај луѓето со сезонско афективно растројство, стручната помош може да вклучува психотерапија, медикаментозен третман или светлосна терапија со специјални ламби. Изборот зависи од индивидуалната состојба, а светлосната терапија не е погодна за секого.
Ако намаленото расположение трае повеќе од две недели, се влошува или почнува да влијае врз работата, односите и секојдневното функционирање, важно е да се побара професионална помош.
Пократките денови можат да влијаат врз начинот на кој се чувствуваме, но постојаната тага и губењето интерес за животот не треба да се прифаќаат како неизбежен дел од зимата.
