Многумина го поврзуваат високиот крвен притисок со главоболка, вртоглавица или чувство на слабост. Но, вистината е дека човек може да има покачен притисок со години, да ги извршува секојдневните обврски и притоа воопшто да не забележи дека неговото здравје е загрозено.
Токму затоа хипертензијата често се нарекува „тивок убиец“. Таа најчесто не предизвикува препознатливи симптоми, а доколку не се открие и контролира навреме, може постепено да ги оштетува крвните садови, срцето, мозокот и бубрезите.
Размерите на проблемот се огромни. Според Светската здравствена организација, во 2024 година околу 1,4 милијарди луѓе на возраст меѓу 30 и 79 години живееле со висок крвен притисок. Особено загрижува податокот дека приближно 600 милиони од нив не биле свесни за својата состојба.
Што се случува во организмот кога притисокот е постојано висок?
Крвниот притисок ја претставува силата со која крвта притиска врз ѕидовите на артериите. Кога таа сила е постојано зголемена, крвните садови се изложени на дополнително оптоварување.
Со текот на времето, високите вредности можат да придонесат за оштетување и стврднување на артериите. Овие промени го отежнуваат нормалниот проток на крв и го зголемуваат ризикот од создавање затнувања. Особено чувствителен е мозокот, кој постојано има потреба од кислород и хранливи материи што ги добива преку крвта.
Кога ќе се прекине снабдувањето со крв во одреден дел од мозокот, може да настане исхемичен мозочен удар. Доколку, пак, пукне крвен сад во мозокот, станува збор за хеморагичен мозочен удар.
Американското здружение за мозочен удар го издвојува високиот крвен притисок како водечки фактор на ризик за мозочен удар. Тоа не значи дека секој човек со хипертензија ќе доживее мозочен удар, туку дека неконтролираниот притисок значително ја зголемува опасноста.
Зошто не треба да чекате да се појават симптоми?
Една од најчестите заблуди е дека телото секогаш ќе испрати предупредување кога крвниот притисок е висок.
Во реалноста, повеќето луѓе со хипертензија немаат никакви симптоми. Главоболката, заматениот вид и другите тегоби можат да се појават при многу високи вредности, но нивното отсуство не значи дека притисокот е нормален.
Затоа редовното мерење е многу поважно од потпирањето на сопственото чувство.
Според СЗО, вредности од 140/90 mmHg или повисоки, утврдени со соодветни мерења во различни денови, се основа за дијагностицирање хипертензија.
Американските медицински препораки користат и пониски гранични вредности за одредени категории покачен притисок.
Едно изолирано мерење, особено во момент на стрес или физички напор, не е доволно за поставување дијагноза. За правилна процена потребни се повторени мерења и консултација со здравствен работник.
И начинот на мерење е важен. Пред мерењето треба да се седи мирно најмалку пет минути, со потпрен грб, стапала на подот и рака поставена во висина на срцето. Разговорот за време на мерењето, неправилната положба или несоодветната манжетна можат да влијаат врз резултатот.
Добра практика е вредностите да се запишуваат, особено ако лекарот препорачал домашно следење.
Кои навики можат да помогнат?
Возраста и наследните фактори имаат улога во развојот на хипертензијата, но врз дел од ризиците може да се влијае.
Намалувањето на внесот на сол, редовната физичка активност и одржувањето здрава телесна тежина можат да придонесат за подобра контрола на крвниот притисок. Важни се и откажувањето од пушење и ограничувањето на алкохолот.
Кај дел од луѓето промените во животните навики не се доволни, па потребна е и медикаментозна терапија. Лековите треба да се земаат според препораките на лекарот, дури и кога човекот се чувствува добро.
Особено внимание е потребно ако крвниот притисок достигне вредности повисоки од 180/120 mmHg. Доколку истовремено се појават болка во градите, отежнато дишење, ненадејна слабост, промени во видот или тешкотии со говорот, неопходна е итна медицинска помош.
Ненадејната слабост на едната страна од телото, искривувањето на лицето или нарушениот говор се можни знаци на мозочен удар и бараат итна реакција, без оглед на измерениот притисок.
Најголемата опасност кај хипертензијата е токму тоа што човек може да се чувствува сосема здрав додека во организмот постепено настануваат промени.
Едноставното и редовно мерење на крвниот притисок може да помогне проблемот да се открие пред да предизвика сериозни последици.
