„Налеј, налеј“ е една од најпознатите македонски народни песни, која се поврзува со гемиџиите и со бурните настани од 1903 година.
За потеклото на песната постојат повеќе верзии, но една од најинтересните е приказната за Мадлен – Французинката која, според преданието, ги запознала гемиџиите во Париз.
Приказната ја запишал велешкиот новинар Никифор Смилевски во книгата „На Којник дуќан да имам“, објавена во 2014 година. Според неговото сведоштво, во март 1903 година група млади Македонци, меѓу кои биле и гемиџии, престојувале во Париз, во мал пансион и гостилница на Французинка по име Мадлен.
Момците ја пееле „Налеј, налеј“, а Мадлен ја засакала песната. Пред да заминат за Македонија, тие наводно ѝ ја испеале за последен пат, а во рефренот наместо „меанџико“ го ставиле нејзиното име:
„Налеј, налеј, Мадлен, налеј…“
Потоа гемиџиите се вратиле во Македонија, а само неколку недели подоцна следеле солунските атентати.
Според истото предание, Мадлен од весниците дознала дека дел од младите што ги запознала во Париз биле меѓу гемиџиите. Наводно, никогаш не ги заборавила, а починала во 1939 година.
Од каде Смилевски ја дознал приказната?
Според неговото раскажување, приказната стигнала до него преку Жан Бернанже, Мароканка која во Париз подготвувала магистерски труд.
Таа, наводно, престојувала во истиот пансион „Л’Матен“ („Утро“) во кој некогаш престојувале гемиџиите. Таму, според приказната, стариот кафеанџија ѝ раскажал дека неговата тетка била Мадлен – сопственичката на пансионот, која во младоста ги запознала македонските гемиџии.
Жан Бернанже никогаш не била во Македонија, но, како што му објаснила на Смилевски, знаела една многу интересна песна и легенда за Македонија што ѝ ја раскажал стариот меанџија во Париз додека го подготвувала трудот.
Станувало збор за приказната за големата љубов на неговата тетка, мадам Мадлен, сопственичката на пансионот, која починала во 1939 година, но која, според неговото раскажување, постојано ги споменувала велешките гемиџии и тажно ја потпевнувала песната:
„Налеј, налеј, меанџико, од црното вино…“
Париз, март 1903 година
Во раскажувањето на Смилевски, приказната нè враќа во Париз, во март 1903 година.
– Мадам Мадлен, наточи еден бокал вино, од тоа бордото- подвикнува група од неколку момчиња седнати на маса во мала тесна коноба во Париз. Преноќиште со провокативно име „Лматен“ или „утро“ на француски. Вкусните чорби, пансионот и убавата сопственичка Мадлен се магнет за младите гости од Балканот кои често навратуваат во „Лматен“ при нивниот престој во Париз.
– Ќе ви наточам вино, ама ако ја запеете онаа ваша песна, што е и моја и ако ми ја посветите мене“ – одговара провокативната мадам Мадлен, која е сопственичка и во исто време ги послужува гостите во „Л`матен“
Во текст посветен на музичкото образование во Велес, повикувајќи се на истражувања на музикологот Владимир Фирфов, се наведува дека младите велешани ја пееле „Налеј, налеј“ и во Велес, а потоа песната била пеена во Париз и во Солун. Фирфов ја опишува како песна што го изразувала младешкиот непокор.
Оттука, приказната за Французинката не мора да значи дека песната настанала во Париз – туку дека таму, според преданието, добила една необична и лична посвета.
Самото потекло на „Налеј, налеј“ сепак не е целосно разјаснето. Во различни извори песната е наведена едноставно како народна или традиционална, без познат автор.
Постојат и повеќе нејзини верзии. Една од најпознатите ја има снимено Васка Илиева, во подолга форма со стихови кои денес поретко се пеат, а песната низ годините ја изведувале и Гоце Арнаудов, Миле Кузмановски, Давид Темелков и Next Time.
Но, без разлика дали приказната е целосно историски потврдена или со текот на времето добила и елементи на легенда, таа останува една од најубавите приказни поврзани со „Налеј, налеј“ – песна која во себе ги носи младоста, љубовта, тагата и револуционерниот дух на едно бурно време.
