Кога станува збор за хорор-филмови, најчесто помислуваме на холивудските класици. Но, и балканската кинематографија има свои застрашувачки приказни, во кои стравот не доаѓа секогаш од чудовишта, туку и од човечката природа.
Во поранешна Југославија хоророт никогаш не бил особено застапен жанр, но неколку филмови успеале да стекнат култен статус. Некои се инспирирани од народните верувања, други се занимаваат со психолошкиот ужас, а има и такви што го користат стравот за да проговорат за општеството.
По повод Ноќта на вештерките, издвоивме седум филмови што вреди да ги погледнете доколку сакате поинаква филмска вечер.
„Лептирица“ (Leptirica, 1973)
Режија: Ѓорѓе Кадијевиќ
За многумина, „Лептирица“ останува синоним за југословенски хорор. Филмот е инспириран од расказот „По деведесет години“ на Милован Глишиќ и од легендата за вампирот Сава Савановиќ.
Приказната се одвива во српско село, каде што стара воденица станува место на необјасниви смртни случаи. Селаните веруваат дека зад сè стои натприродно суштество, а млад човек се наоѓа среде застрашувачките случувања.
Иако е снимен пред повеќе од половина век, филмот и денес има вознемирувачка атмосфера. Посебно впечатливи се темните селски пејзажи и начинот на кој народните преданија се претвораат во филмски ужас.
„Свето место“ (Sveto mesto, 1990)
Режија: Ѓорѓе Кадијевиќ
Уште едно остварување на режисерот на „Лептирица“, овојпат инспирирано од расказот „Виј“ на Николај Гогољ.
Во средиштето на приказната е млад богослов кој се соочува со необјасниви и застрашувачки појави поврзани со почината девојка.
Филмот се потпира на готска атмосфера, религиозни мотиви и натприродни случувања. Ако сакате класичен хорор со проклетства и мрачни легенди, ова е еден од најинтересните избори од регионалната кинематографија.
„Вариола вера“ (Variola Vera, 1982)
Режија: Горан Марковиќ
Овој филм е доказ дека понекогаш реалноста може да биде пострашна од натприродното.
Инспириран од вистинската епидемија на големи сипаници во Југославија во 1972 година, „Вариола вера“ ја прикажува паниката што настанува кога опасна заразна болест почнува да се шири.
Болничките ходници, неизвесноста и стравот од заразување создаваат атмосфера што наликува на хорор, иако филмот во основа е медицинска драма со елементи на трилер.
Особено вознемирувачко е сознанието дека приказната има вистинска историска основа.
„Давител против давител“ (Davitelj protiv davitelja, 1984)
Режија: Слободан Шијан
За љубителите на необични филмови, оваа црна хорор-комедија нуди поинаков вид страв.
Белград го потресуваат убиства на жени, а зад нив стои необичен сериски убиец со опсесија кон каранфилите. Додека полицијата се обидува да го открие сторителот, приказната станува сè побизарна.
Филмот ги спојува ужасот и црниот хумор, а улогата на Ташко Начиќ останува една од најпрепознатливите во југословенската кинематографија.
„Веќе видено“ (Već viđeno, 1987)
Режија: Горан Марковиќ
Ако повеќе ве вознемируваат психолошките хорори, „Веќе видено“ е филм што заслужува внимание.
Приказната следи човек чие секојдневие постепено почнува да се распаѓа под тежината на потиснатите трауми и сеќавањата од минатото.
Наместо натприродни суштества, филмот го истражува човечкиот ум и начинот на кој нерешените психолошки конфликти можат да прераснат во насилство.
Токму реалистичноста на психолошкиот ужас го прави ова остварување толку непријатно за гледање.
„Избавител“ (Izbavitelj, 1976)
Режија: Крсто Папиќ
Овој хрватски филм комбинира научна фантастика и хорор со општествена алегорија.
Приказната се одвива во град во кој се појавуваат мистериозни суштества што личат на луѓе, но се поврзани со светот на стаорците. Нивното присуство постепено предизвикува страв и параноја.
„Избавител“ се издвојува по својата необична атмосфера и чувството дека зад секој познат лик може да се крие нешто опасно.
„Непријател“ (Neprijatelj, 2011)
Режија: Дејан Зечевиќ
Дејството се одвива во Босна и Херцеговина во 1995 година, непосредно по завршувањето на војната.
Група војници работи на отстранување мини, но набргу почнуваат да се случуваат необјасниви настани. Напнатоста меѓу нив расте, а границата меѓу реалноста, стравот и можните натприродни сили станува сè понејасна.
„Непријател“ ги комбинира воената драма и психолошкиот хорор, создавајќи приказна во која неизвесноста е присутна речиси до самиот крај.
