Во пресрет на Мала Богородица, кога во манастирот „Света Богородица Пречиста“ кај Кичево се подготвуваат празничните богослужби, повторно се оживува една од најинтересните легенди поврзани со овој манастир – приказната за иконата која, според преданието, не сакала да остане на местото што луѓето ѝ го одредиле, туку постојано се враќала кај еден извор.
Сместен на падините на планината Цоцан, на околу 920 метри надморска височина, манастирот со векови е место кон кое верниците се упатуваат поради неговата духовна традиција. Меѓу луѓето од кичевскиот крај со години се пренесува приказната за чудотворната икона на Богородица.
Иконата што не останала на местото
Според народното предание, пред да биде опустошен Кнежинскиот манастир „Свети Ѓорѓи“, од него исчезнала чудотворната икона на Богородица со Христос. Иконата, според преданието, сама дошла до местото каде што денес се наоѓа манастирот „Света Пречиста“.
Токму тука започнува необичниот дел од приказната.
Кога жителите од околните места решиле да изградат манастир, ја оставале иконата на местото каде што планирале да градат. Но, следното утро иконата ја немало.
Ја барале и на крајот ја пронашле покрај еден извор.
Луѓето ја враќале на првобитното место, но следното утро повторно исчезнувала и повторно ја наоѓале кај изворот.
Во една од запишаните верзии на преданието се раскажува дека иконата во огнен пламен прелетувала до изворот.
По неколку вакви случувања, луѓето го протолкувале тоа како знак дека токму таму треба да биде подигнат храмот.
Така, според преданието, луѓето не го избрале местото за манастирот – туку иконата им го покажала.
Иконата останала покрај изворот
Преданието е поврзано со литиската икона која се чува во манастирот. Станува збор за двострано насликана икона: на едната страна е претставен Исус Христос, а на другата Богородица со Христос. Според податоците објавени за иконата, таа потекнува од 1642 година.
Иконата подоцна била обновувана од познатиот зограф Дичо Зограф. Манастирските податоци наведуваат дека неговите интервенции се извршени во XIX век, а официјалната страница на Дебарско-кичевската епархија ја наведува 1865 година како година на неговата реставраторска интервенција.
Денес иконата се наоѓа во храмот, поставена на бигорен камен над изворот – токму на местото со кое ја поврзува старото предание.
Манастир со историја подолга од седум века
„Света Пречиста“ има долга историја. Истражувањата покажуваат дека првата манастирска црква била изградена во 1316 година, а во текот на вековите повеќепати била палена и обновувана.
Во 1558 година манастирот бил запален, а неколку години подоцна, во 1564 година, повторно бил обновен. Подоцна повторно бил опожарен, а денешниот храм бил изграден во XIX век.
Особено значаен дел од неговото уметничко наследство се иконите на Дичо Зограф и неговата тајфа. Во манастирската црква се зачувани бројни негови дела, а дел од живописот подоцна бил изработен од неговиот син Аврам Дичов.
Иако главната манастирска црква во историските податоци се наведува како посветена на Благовештение, Мала Богородица – Рождеството на Пресвета Богородица, 21 септември – е празникот на кој традиционално се собираат најголем број верници во манастирот.
А токму во тие денови, покрај богослужбите и празничното собирање, повторно станува жива и старата приказна за иконата која, според преданието, неколкупати го напуштала местото што луѓето ѝ го определиле и секогаш се враќала кај изворот.
Без разлика дали приказната се гледа како духовно предание или како дел од богатото народно наследство на кичевскиот крај, едно е сигурно: изворот, иконата и манастирот денес се неразделно поврзани во приказната за „Света Пречиста“.
