На денешен ден, 1 ноември 1952 година, во Чачак е роден Борисав Бора Ѓорѓевиќ, попознат како Бора Чорба, легендарниот фронтмен на групата „Рибља чорба“ и еден од највлијателните автори во историјата на југословенската рок-музика. Со своите песни, провокативни текстови и бескомпромисен јавен настап, тој остави значајна трага на музичката сцена, но неговиот живот беше проследен и со бројни контроверзии.
Бора почина на 4 септември 2024 година во Љубљана, на 71-годишна возраст. Денеска ќе го прославеше својот 74. роденден.
Неговата животна приказна беше исполнета со неочекувани пресврти. Момчето кое по проблеми со законот го напушти родниот град подоцна стана една од најпрепознатливите личности на југословенскиот рок. Неговите песни ги пееја генерации, додека политичките ставови што ги застапуваше особено во деведесеттите години предизвикуваа остри реакции.
Проблематичното момче во Чачак
Бора уште како млад покажувал интерес за музиката и настапувал во неколку локални состави. Сепак, неговото детство и младоста не поминале без проблеми.
Како тинејџер бил вмешан во провала и кражба во стан на богато семејство, поради што поминал една недела во истражен притвор. По овој настан, неговото семејство се преселило во Белград, каде што започнало ново поглавје од неговиот живот.
Во белградските гимназиски денови се занимавал со глума и учествувал во театарски претстави, но музиката постепено станувала негов главен интерес.
Бил дел од групата „Заједно“, која ја напуштил во 1974 година, а потоа се приклучил на составот „Сунцокрет“. Во тој период започнал поинтензивно да пишува песни и за други изведувачи.
Во 1978 година преминал во групата „Рани мраз“, каде што кратко соработувал со Ѓорѓе Балашевиќ. Нивната музичка соработка траела само неколку месеци, а подоцна двајцата станале познати и по меѓусебните јавни несогласувања.
Истата година Бора ја основа „Рибља чорба“, групата со која го постигна најголемиот успех во кариерата.
Песните што го направија легенда
Со „Рибља чорба“, Бора стана еден од најпознатите рок-пејачи во поранешна Југославија. Групата стекна огромна популарност во осумдесеттите години, кога ги објави албумите што и денес се сметаат за најзначајниот дел од нејзината дискографија.
Песните на Бора се издвојуваа по директниот јазик, сарказмот и подготвеноста да зборува за теми што другите автори често ги избегнуваа. Пишуваше за љубовните разочарувања, општествените неправди и политичкото лицемерство, неретко користејќи хумор и провокација.
Но неговиот талент не беше ограничен само на сопствената група.
Во текот на кариерата пишуваше песни и соработуваше со бројни музичари, меѓу кои Здравко Чолиќ, Неда Украден, Оливера Катарина, Бети Ѓорѓевиќ и Мики Јевремовиќ. Соработуваше и со групите „Денис и Денис“, „Електрични оргазам“ и „Бијело дугме“, како и со Рамбо Амадеус.
Посебно место во неговите музички сеќавања имаше соработката со Арсен Дедиќ.
Двајцата одржаа заеднички концерт во белградскиот „Позориште на Теразијама“, кој траел три часа. Бора подоцна раскажувал дека публиката не им дозволувала да ја напуштат сцената, но на телевизија биле емитувани само два часа од настапот.
Иако имаа различни политички погледи, Бора и Арсен останаа во добри односи. Според Ѓорѓевиќ, двајцата свесно ги избегнувале разговорите за национализмот и политичките несогласувања.
Бунтовник кој често се судираше со власта
Контроверзиите го следеа Бора уште во времето на социјалистичка Југославија.
Во 1987 година, на прослава на белградското радио „Студио Б“, рецитирал стихови што биле протолкувани како навредливи кон Јосип Броз Тито. Настанот предизвика реакции, а радиостаницата јавно се огради од неговиот настап.
Песните на „Рибља чорба“ извесно време биле бојкотирани, а Бора подоцна јавно се извинил. Против него била поведена и прекршочна постапка.
Особено внимание предизвикала песната „Crni Mercedes“, за која дел од јавноста сметал дека содржи алузии на Тито. Бора тогаш ги отфрлал таквите толкувања, тврдејќи дека слушателите имаат право самите да го разберат текстот.
Но неговите политички ставови значително се променија во годините што следуваа.
Во деведесеттите години Ѓорѓевиќ отворено застапуваше српски националистички позиции, а неговите изјави и соработки предизвикуваа критики во повеќе земји од поранешна Југославија.
Особено контроверзна беше неговата поврзаност со четничката традиција и титулата четнички војвода. Поради неговите ставови, дел од публиката во Хрватска и Босна и Херцеговина го отфрлаше, иако музиката на „Рибља чорба“ продолжи да има бројни обожаватели.
Бора, пак, во интервјуата инсистирал дека прави разлика меѓу национализам и шовинизам, нагласувајќи дека е горд на своето потекло, но дека не мрази други народи.
Неговата кариера така остана обележана со противречноста меѓу авторот што во осумдесеттите ја критикуваше власта и јавната личност чии подоцнежни политички ставови предизвикуваа поделби.
Три брака и тешки моменти во приватниот живот
Зад јавниот лик на бунтовник, Бора имаше и сложена приватна животна приказна.
Со првата сопруга Драгана Ѓорѓевиќ помина повеќе од три децении. Заедно го имаа синот Борис, а Бора ја прифати и нејзината ќерка Тамара од претходниот брак.
Нивниот брак заврши со спогодбен развод во 2007 година. По разделбата, Драгана си го одзеде животот, што претставуваше тежок настан во семејната историја на музичарот.
Две години подоцна Бора се ожени со Александра, но и тој брак заврши со развод по четири години.
Последните години од животот ги помина со третата сопруга Дубравка, со која живееше во Љубљана.
Иако во подоцнежните години продолжи да настапува и да создава музика, неговиот живот сè повеќе беше поврзан со Словенија, каде што на крајот и почина.
Наследство што и денес предизвикува поделени мислења
Бора Ѓорѓевиќ остана една од највпечатливите личности на југословенската рок-сцена. Неговите песни продолжија да се слушаат и долго по периодот во кој „Рибља чорба“ ги бележеше своите најголеми успеси.
Истовремено, неговата биографија не може да се раскаже без политичките контроверзии што го следеа во подоцнежниот дел од кариерата.
За едни, Бора остана автор на песни што ја одбележаа нивната младост. За други, неговите националистички ставови фрлија сенка врз музичкото наследство.
