„Мозочните удари можат да се случат во кое било време од денот, важно е тоа да се каже веднаш. Сепак, епидемиолозите забележале јасно зголемување на бројот на пациенти кои бараат помош наутро. Различните студии наведуваат малку различни временски рамки, но пациентите најчесто пристигнуваат помеѓу 6 часот наутро и 12 на пладне“, изјавил д-р Фан Каприо, васкуларен невролог за „Хафингтон пост“.
Биолошки механизми на утринска мачнина
Д-р Дилип Рагвендра Јавагал, професор по неврологија на Медицинскиот факултет „Милер“ на Универзитетот во Мајами, истакнува дека „биологијата игра важна улога во тоа зошто мозочните удари се почести наутро“.
Според д-р Грегори Алберс, директор на Центарот за мозочен удар „Стенфорд“, крвта е погуста и „полеплива“ наутро, што ја зголемува веројатноста за згрутчување.
„Покрај тоа, нашите природни механизми за разградување на згрутчувањата се помалку активни рано наутро. Друг важен фактор е крвниот притисок. Во текот на ноќта, крвниот притисок опаѓа, а штом ќе почнете да се будите, се зголемува. Според експертите, ова се главните механизми што стојат зад зголемувањето на мозочните удари наутро“, објаснува Алберс.
Како да ги препознаете знаците на мозочен удар
Бидејќи мозочниот удар е честа појава, клучно е да знаете како да ги препознаете симптомите. Д-р Каприо предупредува дека понекогаш може да биде тешко да се забележат бидејќи блокадата во крвниот сад во мозокот не е нужно болна.
„Наместо на болка, треба да обрнете внимание на функциите што одеднаш исчезнале. Кога мозокот не добива крв, тој престанува да работи“, вели Каприо.
Треба да внимавате на ненадејна загуба на невролошките функции, што вклучува вид, говор, движење, сензација или рамнотежа. Каприо додава дека состојбата е особено сомнителна „ако се случува само на едната страна од телото“, бидејќи може да биде знак дека дел од мозокот не ја добива потребната крв.
За да ви помогне да ги запомните симптомите, се користи англискиот акроним BE FAST. Тој е кратенка за губење на рамнотежа (Balance), проблеми со видот (Eyes), асиметрија или спуштеност на лицето (Face), слабост во раката (Arm) и тешкотии при зборување (Speech). Последната буква T (Time) означува дека е време да повикате брза помош.
„Штом забележите некој од овие проблеми, веднаш повикајте брза помош“, вели Каприо.
Д-р Алберс додава дека симптомите како вкочанетост или слабост понекогаш погрешно се поврзуваат со нервни проблеми, но постои клучна разлика.
„Симптомите на мозочен удар се појавуваат ненадејно. Ако вашата рака е слаба со денови, веројатно не е мозочен удар. Со мозочен удар, вашата рака е сосема нормална, а потоа одеднаш станува слаба“, објаснува Алберс.
Намалување на ризикот со промена на животните навики
Д-р Јавагал истакнува дека „до 2026 година, мозочниот удар во голема мера може да се спречи“. Тој наведува дека постои до 80 проценти шанса за превенција ако лицето се придржува до здрави навики на живот.
Американската асоцијација за срце препорачува осум клучни правила за намалување на ризикот од кардиоваскуларни заболувања. Тие се: јадење балансирана исхрана богата со овошје, зеленчук и посни протеини; најмалку 150 минути умерена физичка активност неделно; избегнување тутун; и спиење од седум до девет часа секоја ноќ. Останатите правила вклучуваат одржување здрава тежина и контрола на холестеролот, шеќерот во крвта и крвниот притисок.
