За првпат од ерата на програмата Apollo, човештвото не се подготвува само за враќање на Месечината, туку и за подолготраен престој на неа – со недели, месеци, па дури и години. Но таквиот живот би бил истовремено фасцинантен и исклучително тежок.
Новата фаза на истражување на вселената е предводена од програмата Артемис, чија цел е воспоставување трајно човечко присуство на Месечината, особено во регионот на нејзиниот јужен пол. За разлика од претходните мисии, кои се сведуваа на кратки посети, сега се планира долгорочна инфраструктура и континуиран престој на астронаути.
Важен чекор беше Артемис 1, бидејќи ја тестираше ракетата и вселенското летало без екипаж. Потоа следуваше Артемис 2, првата мисија со астронаути, осмислена за проверка на клучните системи како што се одржување на живот, навигација и заштита за време на летови во длабоката вселена.
На долг рок, НАСА планира инвестиција од околу 20 милијарди долари за изградба на база на Месечината, која би овозможила сè подолги престои и би служела како подготовка за идни мисии кон Марс.
Немилосрдната Месечина
Животот на Месечината би претставувал сериозен предизвик за човечкото тело, бидејќи астронаутите би биле изложени на комбинација од екстремни услови како што се намалена гравитација, зголемено зрачење, големи температурни разлики, токсична лунарна прашина, изолација и нарушени циклуси на спиење, пишува Science Alert.
За разлика од астронаутите во ниската орбита на Земјата, на пример на Меѓународната вселенска станица, екипажите на Месечината би биле значително повеќе изложени на космичко зрачење, бидејќи се надвор од заштитата на Земјиното магнетно поле. Тоа зрачење може да го оштети ДНК, да го ослаби имунолошкиот систем и да влијае врз мозокот и кардиоваскуларниот систем.
Намалената гравитација дополнително ги комплицира работите, бидејќи го менува начинот на кој крвта, кислородот и течностите се распределуваат во телото, а на долг рок тоа може да доведе до проблеми со мозокот, крвните садови, мускулите и коските. Затоа научниците сè повеќе го набљудуваат телото како интегриран систем, бидејќи промените во еден дел влијаат врз сите останати.
Еден од предизвиците е и тоа што многу здравствени проблеми се развиваат постепено и незабележливо. Астронаутите може да се чувствуваат добро додека во позадина се развиваат посериозни компликации, кои стануваат видливи дури подоцна, па затоа голем акцент се става на долгорочно следење на здравјето и превенција.
Како да се одржи здравјето? Со помош на науката!
За да се намалат овие ризици, се развиваат различни противмерки. Редовната физичка активност останува клучна, иако ќе мора да се прилагоди на условите на намалена гравитација. Исхраната исто така ќе има важна улога, со сè поголем фокус на персонализирани диети кои го поддржуваат здравјето на коските, мускулите и имунолошкиот систем.
Се истражува и концептот на вештачка
гравитација, на пример преку центрифуги кои би им овозможиле на астронаутите повремено да бидат изложени на поголеми гравитациски сили. Иако тоа сè уште е во експериментална фаза, може да стане клучно за долготрајни мисии. Заштитата од зрачење ќе бара повеќеслоен пристап: изградба на засолништа од локалната лунарна почва, системи за рано предупредување за соларни бури и внимателно планирање на активностите за да се намали изложеноста.
